Val do Dubra, lugar de volta e acollida

Chega agosto e, coma cada ano, Val do Dubra vístese de lembranza e celebración. A Festa do Emigrante non é só unha homenaxe a quen marchou en busca dun futuro mellor, senón tamén unha celebración dos que volveron e dos que, sen ter nacido aquí, fixeron deste lugar o seu fogar.

Neste recuncho do interior da provincia da Coruña conflúen historias de ida e volta, de reencontros, de memoria… Historias como as de María Isabel Noya Pastoriza, Margreth Noya Stiffler e Rosanna Buso Pierotto: tres mulleres de orixes distintas unidas por un mesmo destino —Val do Dubra—, terra que soubo converterse en acubillo para quen escolleu quedar.

Isabel (49 anos) leva sete anos vivindo en Val do Dubra. Naceu en San Antonio de los Altos (Venezuela), pero medrou entre ecos galegos, ao ser filla e neta de galegos. «O meu pai coleccionaba a revista Enciclopedia Galega, líaa para renamorarse de Galicia, coma quen busca algo que perdeu porque para el a infancia aquí fora dura», conta. Galicia era un soño idealizado, pero tamén unha ferida aberta.

Instalada agora coa súa familia en Rial, fala do valor de volver co tempo e co corazón máis maduro. «O meu pai estivo moi enfermo, e volver —os seus pais emigraran nos anos 60— foi a esperanza. A sanidade non é perfecta, pero tes especialistas» engade á vez que di non imaxinar a súa vida en Venezuela a día de hoxe. Debate, nunha conversa na que se entrelazan as formas de vida nos diferentes lugares onde viviron e onde pon en valor «o moito que coidades os galegos a cultura».

Isabel cóntanos como agora o seu fillo, de 13 anos, fai o que ela facía cando era moza: «Cando era pequena, rexeitaba falar galego fóra da casa, os galegos non éramos ben vistos. Agora vexo como o meu fillo fai o mesmo co acento venezolano; é o vínculo que lle queda coa súa terra natal».

Margreth (75 anos) galeguizou ata o seu nome ao chegar: «Son Margarita, gústame máis». Nacida en Suíza (Davos, cantón de Grison), coñeceu ao seu home dubrés en 1977, bailando, pois «era moi bon bailador». Non falaban a mesma lingua, pero o amor fixo o seu camiño: «El non entendía o suízo, e eu nada de galego. Pouco a pouco fomos entendéndonos», sorrí.

Durante anos viaxaban a Galicia cada verán. El sempre dicía: «imos á casa», nunca «imos de vacacións». E así foi como, tras xubilarse, decidiron instalarse definitivamente en Val do Dubra. Pero pouco despois el faleceu, mais Margarita quedou. «Xa coñecía a xente, xa sentía isto como meu» malia que o seu corazón segue dividido porque os seus fillos residen en Suíza.

Rosanna viviu en Bauma, no cantón de Zúric. Filla de emigrantes italianos — viñeran a Suíza de preto de Venezia—, Rosanna (62 anos) coñece ben o sentimento de pertenza compartida. Foi en Suíza onde coñeceu ao seu marido dubrés. Tras ter a súa primeira filla, decidiron regresar a Galicia. Os seus xemelgos xa naceron aquí e, con eles, unha nova etapa vital. Viñéronse para aquí por decisión dela: «Aquí a vida era máis familiar». E así leva xa case 25 anos «con momentos complicados» recorda, ao falecer o seu marido ao pouco de vir para Val do Dubra.

Agora sorrí, mentres Margarita a colle da man e lle lembra o ben que o pasan nos seus encontros para falar suízo e alemán e non perder o idioma de orixe. 

As tres comparten unha verdade: vivir entre dúas culturas é un reto, si, pero tamén unha riqueza. A experiencia da emigración non se esquece, pero tampouco se impón. Mestúrase coa vida nova, coa paisaxe que cambia, coa xente que acolle.

Val do Dubra, como moitos outros lugares de Galicia, é testemuña desta mestura de tempos e de camiños. Xa non é só terra de saída, senón tamén de regreso e de benvida. A Festa do Emigrante celebra esta diversidade, esta mestura de voces e acentos que fan da aldea un mundo.

Sen dúbida, elas elixiron Val do Dubra: «non importa tanto onde naces, senón onde escolles quedar».